Restauratie van historische kermisattracties draait om het behouden van het oorspronkelijke karakter, terwijl constructie, techniek en afwerking geschikt blijven voor gebruik. Daarbij wordt per onderdeel bekeken wat behouden kan worden, wat hersteld moet worden en welke onderdelen vanwege slijtage of veiligheid vervangen moeten worden. Vooral bij houtwerk, schilderingen, sierdelen en historische techniek vraagt dat om vakmanschap en kennis van de oorspronkelijke attractie. Een goede restauratie maakt een attractie dus niet simpelweg nieuw, maar probeert juist zoveel mogelijk van haar geschiedenis zichtbaar te houden.

Werkwijze bij restauratie kermisattracties

De restauratie van historische kermisattracties begint met het vaststellen van de technische en visuele staat van de attractie. Vervolgens wordt bepaald welke oorspronkelijke onderdelen behouden kunnen blijven, waar herstel mogelijk is en waar vervanging noodzakelijk wordt om de attractie bruikbaar en veilig te houden.

Dat vraagt om een andere aanpak dan bij een moderne attractie. Een historische draaimolen, zweefmolen of kermiszaak bestaat vaak uit onderdelen die al tientallen jaren onderdeel zijn van dezelfde attractie. Oude schilderingen, houten sierdelen en specifieke constructies bepalen juist het karakter dat men tijdens een restauratie wil behouden.

Daarom wordt een kermisattractie restaureren bij voorkeur niet benaderd als een volledige vernieuwing. Het doel is niet om ieder oud onderdeel automatisch te vervangen. Juist de oorspronkelijke materialen en gebruikssporen vertellen iets over het verleden van de attractie.

Vooraf wordt daarom gekeken naar bijvoorbeeld:

  • de staat van houten constructie- en decoronderdelen;
  • beschadigingen aan schilderingen en ornamenten;
  • corrosie en slijtage van metalen onderdelen;
  • de staat van aandrijving en elektrische installaties;
  • verlichting en decoratieve elementen;
  • historische foto’s of documentatie van de oorspronkelijke uitvoering;
  • eerdere reparaties en aanpassingen.

Wie wil begrijpen waarom het behoud van deze onderdelen belangrijk is, kan ook de geschiedenis van de Nederlandse kermis bekijken. Veel attractietypen zijn namelijk gedurende meerdere generaties aangepast aan nieuwe technieken en eisen, terwijl hun oorspronkelijke uitstraling herkenbaar bleef.

Welke onderdelen worden bewaard en welke vervangen?

Bij historische kermisattracties wordt zoveel mogelijk gekeken of een origineel onderdeel verantwoord kan worden behouden of hersteld. Vervanging wordt vooral noodzakelijk wanneer materiaal technisch niet meer bruikbaar is, onvoldoende sterk is of herstel geen duurzame oplossing meer biedt.

Bij houtwerk kan bijvoorbeeld een beschadigd gedeelte worden hersteld terwijl de rest van het oorspronkelijke paneel behouden blijft. Bij metalen constructiedelen kan een andere afweging nodig zijn wanneer corrosie of vermoeiing invloed heeft op de sterkte. Elektrische componenten en aandrijftechniek worden eveneens anders beoordeeld dan decoratief houtsnijwerk.

Hierdoor kan een historische attractie aan de buitenzijde veel van haar oorspronkelijke karakter behouden, terwijl achter de schermen technische onderdelen zijn vernieuwd. Dat is geen tegenstelling. Een attractie die daadwerkelijk op evenementen wordt gebruikt, moet immers niet alleen historisch ogen, maar ook betrouwbaar kunnen worden opgebouwd en geëxploiteerd.

Documentatie is daarbij waardevol. Foto’s van vóór de restauratie, oude kleuren, constructiedetails en eerdere herstelwerkzaamheden helpen om latere veranderingen te kunnen verklaren. Bij professionele carrouselrestauraties wordt om dezelfde reden vaak uitgebreid gekeken naar oorspronkelijke verflagen, constructiemethoden en decoratieve details.

Herstel van schilderwerk en bladgoud

Historisch schilderwerk is een belangrijk onderdeel van de uitstraling van nostalgische kermisattracties. Tijdens restauratie wordt daarom eerst bekeken welke schilderingen nog aanwezig zijn, welke delen in het verleden zijn overgeschilderd en welke originele kleurstellingen eventueel nog onder latere verflagen zitten.

Bij rijk gedecoreerde carrousels kunnen meerdere verflagen boven op elkaar aanwezig zijn. Oude reparaties werden immers niet altijd uitgevoerd met het doel om de oorspronkelijke schildering te conserveren. Soms werd een beschadigd gedeelte eenvoudig opnieuw geschilderd.

Bij zorgvuldig herstel kan daarom plaatselijk onderzoek naar eerdere verflagen nodig zijn. Waar historische decoraties nog aanwezig zijn, kan worden geprobeerd deze te behouden of als uitgangspunt te gebruiken voor het herstel van beschadigde delen.

Hetzelfde geldt voor vergulde ornamenten. Bladgoud of andere vormen van vergulding werden bij sommige historische carrousels gebruikt om reliëf, sierlijsten en ornamenten extra uitstraling te geven. Bij restauratie wordt niet automatisch ieder goudkleurig onderdeel opnieuw verguld. Eerst wordt bekeken hoe het onderdeel oorspronkelijk was uitgevoerd en welke afwerking daar het beste bij aansluit.

Het resultaat hoeft dus niet te betekenen dat een attractie eruitziet alsof zij gisteren is gebouwd. Juist een verzorgde afwerking waarin de historische vormgeving herkenbaar blijft, past bij restauratie van authentiek kermiserfgoed.

Hoe lang duurt een restauratie en wat kost die?

Voor een restauratie van een historische kermisattractie bestaat geen vaste doorlooptijd of standaardprijs. De omvang van het project, de staat van de attractie, de hoeveelheid handwerk en de vraag of ook constructie en techniek moeten worden aangepakt bepalen hoeveel tijd en geld nodig zijn.

Een plaatselijke reparatie aan schilderwerk is vanzelfsprekend een ander project dan een complete carrousel restauratie waarbij houten figuren, panelen, constructie, elektrische installatie en aandrijving worden aangepakt. Een betrouwbare prijsindicatie kan daarom pas worden gegeven wanneer duidelijk is welke werkzaamheden noodzakelijk zijn.

Restauratietijd voor houtwerk

Vooral historisch houtwerk kan veel arbeid vragen. Een beschadigd onderdeel moet eerst worden geïnspecteerd, waarna wordt bepaald of het kan worden geconserveerd, gerepareerd of gedeeltelijk opnieuw moet worden gemaakt.

Bij decoratief houtsnijwerk is het bovendien niet voldoende dat het nieuwe gedeelte technisch past. Vorm, profiel en detaillering moeten aansluiten bij het bestaande werk. Daarna volgen werkzaamheden zoals schuren, gronden, schilderen, detailleren en afwerken.

De hoeveelheid tijd wordt daardoor niet alleen bepaald door de grootte van het onderdeel. Een klein maar fijn uitgewerkt ornament kan aanzienlijk meer handwerk vragen dan een groter, eenvoudig constructiedeel.

Een complete restauratie kan bovendien gefaseerd worden uitgevoerd. Sommige historische attracties blijven langdurig in gebruik en krijgen daarom niet in één keer een volledige restauratie. Onderdelen kunnen tijdens onderhoudsperioden afzonderlijk worden aangepakt, waarna in de volgende periode een ander gedeelte volgt.

Bij het bepalen van de kosten spelen onder andere deze factoren mee:

  • de technische staat van de attractie;
  • de hoeveelheid oorspronkelijk materiaal die behouden kan worden;
  • de hoeveelheid hout-, metaal- en schilderwerk;
  • de complexiteit van handgemaakte ornamenten;
  • herstel van verlichting en elektrische installatie;
  • reparatie of vervanging van mechanische onderdelen;
  • onderzoek naar oorspronkelijke kleuren en decoraties;
  • transport en demontage wanneer werkzaamheden elders plaatsvinden;
  • eventuele technische beoordeling en keuring na wijzigingen.

Om die reden zou één vast bedrag voor het restaureren van een kermisattractie geen betrouwbare indicatie zijn. Onderhoud nostalgische kermisattracties kan bestaan uit relatief beperkt herstel, terwijl een volledige restauratie een omvangrijk ambachtelijk en technisch project kan zijn.

Blijvende veiligheid en keuring

Een historische uitstraling betekent niet dat voor een oude attractie oude veiligheidsregels gelden. Een attractie die in Nederland daadwerkelijk wordt gebruikt, moet veilig worden beheerd en waar de regelgeving dat vereist beschikken over een geldige keuring en de bijbehorende documentatie.

Restauratie en veiligheid moeten daarom vanaf het begin samen worden bekeken. Vooral wanneer werkzaamheden invloed hebben op dragende constructies, aandrijving, elektrische installaties of andere veiligheidsrelevante onderdelen is het belangrijk dat wijzigingen technisch verantwoord worden uitgevoerd en goed worden vastgelegd.

Dat geldt ook voor attracties die grotendeels nog in historische uitvoering verkeren. Een houten decorpaneel kan vanwege zijn historische waarde behouden blijven, terwijl bijvoorbeeld kabels, schakelingen of andere technische onderdelen in de loop der jaren worden vernieuwd.

Op die manier kunnen authenticiteit en hedendaagse veiligheid naast elkaar bestaan. Meer over dit onderwerp leest u bij de veiligheidseisen, keuringen en certificaten voor kermisattracties.

Keuring na de restauratie

Of na restauratiewerkzaamheden een aanvullende keuring of technische beoordeling nodig is, hangt af van de aard en omvang van de werkzaamheden. Een cosmetische schilderbeurt heeft een andere technische betekenis dan een wijziging aan constructie, aandrijving of een ander veiligheidsrelevant onderdeel.

In Nederland vallen attractietoestellen onder het Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen 2023. Daarbij spelen onder andere keuringen door aangewezen instellingen, technische documentatie en het aantoonbaar veilig houden van het toestel een rol.

Daarom is het verstandig om veiligheidsrelevante werkzaamheden niet los te zien van het technische dossier van een attractie. Reparaties, ingrijpende wijzigingen en controles moeten waar nodig traceerbaar blijven. Zo kan ook jaren later worden vastgesteld welke werkzaamheden aan de attractie zijn uitgevoerd.

Na restauratie stopt het onderhoud bovendien niet. Historische kermisattracties blijven gebruiksobjecten die worden vervoerd, opgebouwd, bediend en opnieuw afgebroken. Regelmatige controle en preventief onderhoud blijven daarom noodzakelijk om zowel techniek als historische afwerking in goede staat te houden.

Merkbaar resultaat voor opdrachtgevers

Voor een opdrachtgever is een goede restauratie vooral zichtbaar in de verzorgde historische uitstraling van de attractie. Schilderwerk, houtsnijwerk, verlichting en authentieke details vormen samen een blikvanger die duidelijk verschilt van een moderne attractie die alleen in nostalgische stijl is vormgegeven.

Tegelijkertijd merkt u als organisator dat historisch materieel gewoon als volwaardig onderdeel van een hedendaags evenement kan worden ingezet. De attractie wordt naar de locatie vervoerd, opgebouwd en geëxploiteerd, terwijl haar karakter en geschiedenis behouden blijven.

Dat maakt gerestaureerde kermisattracties interessant voor onder andere historische evenementen, festivals, bedrijfsfeesten, gemeentelijke festiviteiten en thema-evenementen. De attractie functioneert daar niet alleen als amusement, maar draagt ook sterk bij aan de aankleding van het terrein.

Authentieke schilderingen, bijzondere gevels en traditionele vormen geven bezoekers direct het gevoel van een klassieke kermis. Daarbij hoeft het niet uitsluitend om grote rijdende attracties te gaan. Ook historische spelzaken, paviljoens en shows kunnen die uitstraling versterken. Een voorbeeld binnen het aanbod is het vlooiencircus uit onze collectie.

Bij een complete nostalgische kermis kunnen verschillende historische onderdelen bovendien met elkaar worden gecombineerd. Een draaimolen, rupsbaan, kermiskraam en spelattractie hebben ieder hun eigen geschiedenis en uitstraling, maar vormen samen een herkenbaar kermisbeeld.

Voor opdrachtgevers zit de waarde daarom niet alleen in het feit dat een attractie oud is. Het gaat vooral om de combinatie van historische uitstraling, verzorgde presentatie en praktische inzetbaarheid. Een goed onderhouden en gerestaureerde attractie vertelt haar geschiedenis, maar moet tegelijkertijd passen binnen de professionele organisatie van een modern evenement.

Daarmee is restauratie geen eenmalige ingreep waarmee een attractie vervolgens jarenlang geen aandacht meer nodig heeft. Het is onderdeel van een voortdurend proces van behoud, onderhoud en verantwoord gebruik. Juist daardoor kunnen bijzondere historische kermisattracties ook voor toekomstige generaties blijven draaien, zwieren en bezoekers trekken.

Veelgestelde vragen over restauratie van historische kermisattracties

Worden bij restauratie alle oude onderdelen vervangen?

Nee. Waar dat technisch verantwoord is, wordt juist geprobeerd oorspronkelijke onderdelen te behouden of te herstellen. Vervanging kan nodig zijn wanneer een onderdeel te sterk beschadigd, versleten of niet meer veilig bruikbaar is.

Hoe lang duurt de restauratie van een historische kermisattractie?

Daarvoor bestaat geen vaste termijn. De duur hangt af van de omvang van de attractie, de staat van constructie en techniek, de hoeveelheid handwerk en de vraag of alleen enkele onderdelen of de complete attractie worden gerestaureerd.

Wat kost het restaureren van een kermisattractie?

Ook daarvoor is geen betrouwbare standaardprijs te geven. De kosten worden onder andere bepaald door de hoeveelheid hout-, metaal- en schilderwerk, technische reparaties, benodigde onderdelen en de omvang van het restauratieproject.

Moet een kermisattractie na restauratie opnieuw worden gekeurd?

Dat hangt af van de werkzaamheden en de gevolgen daarvan voor het attractietoestel. Vooral bij wijzigingen aan veiligheidsrelevante constructies of techniek moet worden beoordeeld welke documentatie, beoordeling of keuring volgens de geldende regels noodzakelijk is.

Wilt u historische kermisattracties inzetten op uw evenement en zoekt u authentiek materieel met de uitstraling van vroeger? Bekijk de collectie op www.kermis-nostalgie.nl en neem contact op met het Nostalgisch Kermis Collectief. Wij denken graag met u mee over een passende nostalgische attractie of een complete kermis voor uw evenement.